قلعه گبری ساسانی قم

این قلعه در یک فرسنگی شرق قم و در داخل روستای جمکران ( در وسط بافت مسکونی )واقع شده است. 

قلعه گبری جمکران که به قلعه گلی نیز مشهور است از بناهای پیش از اسلام است که در دوران اسلامی مورد استفاده قرار گرفته است. اهالی محل، آن را به زمان «جمشید شاه» از شاهان پیشدادی نسبت می‌دهند.

بنا دارای نقشه مربع با ابعاد 55*55 متر و ضخامت دیوارها 4 متر در پایین که به‌تدریج هرچه ارتفاع بیشتر شود از ضخامت آن کاسته می‌گردد.

بنظر میرسد این دیوارها حالت دفاعی داشته اند و با توجه به اینکهیک سازه دفاعی از استجکام بیشتری برخوردا است  این قلعه نیز آن استحکام را دارد .همچنین در داخل قلعه ، خانه هایی کوچک برای استفاده مردم و اتاقکهای نگهبانی بوده است . این قلعه که متعلق به دوره ساسانیان اس در دوره اسلامی و حتی در دوران متاخر نیز از ان استفاده میشده است . به مرور ب دلیل گسترش روستا،افزایش جکعیت و در نهایت ، توسعه ساخت و سازها ، این قلعه نیز مانند دیگر قلعه ها اهمیت خود را به عنوان یک مکان دفاعی از دست داده و کمتر کسی به آن توجه کرده است .

خوشبختانه دیوارهای قلعه کاملامشخص است و گویای وجود تاسیسات دفاعی کامل و سابقه سکونت در منطقه است ولی  در داخل محوطه متاسفانه چیزی وجود ندارد .تنها نکته قابل توجه از بقیمانده این قلعه نحوه چینش دیوارهای این قلعه اس که در نوع خود خاص و منحصر بفرد است 

مصالح به کار رفته شامل خشت و گل است که در پایین دیواره‌ها متشکل از دو لایه چینه با ارتفاع 3متر بر روی هم پس از آن سه ردیف خشت با ابعاد 6*27*27 سپس یک لایه چینه به ارتفاع یک متر به صورت یک در میان تا بالای دیوارها تکرار شده است که ارتفاع آن حدود 9 متر است.

امید است که این قلعه با تجه به موقعیتش در روستای جمکران (که بر اساس مصوبه هیات دولت ، نام منطقه نمونه گردشگری را بخود گرفته ) آن قدرپتانسیل برای جذب گردشگر دارد که به ان قلعه نیز به چشم دیگری نگریسته و توجه ها برای سازماندهی آن و محوطه اطرافش بیشتر شود .

قلعه گلی در فرهنگ عامه‌ اهالی جمکران

در باور ساکنان قدیمی محل، زیر قلعه‌ی گبری یک کشتی گنج است، روی کشتی یک مار دو سر خوابیده که به محض نزدیک شدن به او، از دهانش آتش خارج می‌شود.

عده‌ی اندکی از اهالی جمکران از یک راه مخفی سخن می‌گویند که قلعه‌ی گبری را به قزقلعه‌سی از دیگر قلعه‌های متعلق به دوران پیش از اسلام در قم، متصل می‌کند. در ابتدا گمان می‌رفت که این روایت، جزو باورهای عامیانه باشد. اما صحبت با یکی از پژوهشگران حوزه گردشگری آقای علی پاکسرشت صحت وجود چنین کانالی را تایید کرد. اینکه یک کانال از زیر قلعه، به سمت قزقلعه‌سی کشیده شده است که حدود سه متر عرض دارد. این تونل تا دهه‌ی شصت امکان ورود داشته و یک هیات باستان‌شناسی ایتالیایی از آن بازدید کرده بود. اما با توجه به اینکه قلعه در وسط دشت قرار دارد، حفر یک تونل زیرزمینی برای آن کمی از تصور خارج است و البته معمولاً این روایت برای اکثر قلاع وجود داشته و مسیر احتمالی ممکن است مسیر قنات بوده باشد که نیازمند بررسی و مشاهدات بیشتر است. اما ساکنان بسیار با احتیاط دربا‌ره‌ی آن سخن می‌گویند چرا که در سال‌های گذشته، بسیاری از اهالی با حفر زیرزمین و یا چاه به آثار تاریخی متعددی دست پیدا کردند و همین امر موجب اذیت شدن آنها توسط همسایگان شده بود.

این بنا در تاریخ 17 آذر ماه 1377 ش با شماره 2172 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.