کاروانسرا طرلاب
کاروانسرای طرلاب مربوط به دوره سلجوقی - دوره صفوی است و در شهرستان قم، بخش سلفچگان، روستای طرلاب واقع شده است.
این کاروانسرا در 30 کیلومتری جاده قم به طرف اراک واقع شده و بنایی است که به طول 5/87 متر و عرض 280 متر است.
کاروانسرای طرلاب از دو بنای چهار ایوانی تشکیل شده و ساختار آن به عصر سلجوقی و صفوی میرسد. محور کاروانسرا بر دو بنای چهار ایوانی تشکیل شده و ساختار آن به عصر سلجوقی و صفوی میرسد. محور کاروانسرا بر شمال غربی و جنوب شرقی واقع است.
این اثر در تاریخ ۹ اردیبهشت ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۸۶۳۴ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است
این کاروانسرا در 30 کیلومتری جاده قم به طرف اراک واقع شده و بنایی است که به طول 5/87 متر و عرض 280 متر است.
کاروانسرای طلاب از دو بنای چهار ایوانی تشکیل شده و ساختار آن به عصر سلجوقی و صفوی میرسد. محور کاروانسرا بر دو بنای چهار ایوانی تشکیل شده و ساختار آن به عصر سلجوقی و صفوی میرسد. محور کاروانسرا بر شمال غربی و جنوب شرقی واقع است.
ورودی آن از سمت جنوب شرقی به دهانه 60/3 متر است که محل ورود به حیاط و فضای اول متعلق به دوره صفوی است. در این بنا تا ارتفاع 30/1 متر سنگ شده و هسته مرکزی دیوارهها خشت و نمایی از آجر به رنگ قرمز است. در
چهار گوشه و ضلع شمالی بنا پنچ فضای چهار طاقی با پوشش گنبدی به شکل عرقچین وجود دارد.
کاروانسراها عموما محل اقامت و استراحت کاروانها بوده که در مسیر جادههای اصلی و بزرگ ساخته میشده است. (نقشی را که امروزه مجتمعهای پذیرایی در مسیر بزرگراهها وجادهها دارند.)
در سالهای نه چندان دور، مسافرتها به هر منظوری که بود - اعم از تجارت یا سیاحت و زیارت - عموما دستهجمعی و در غالب کاروان صورت میگرفت. کاروانسراها محل امنی برای اقامت و استراحت افراد و مرکبهایشان بود تا از سرما و گرما و دستبرد راهزنان در امان باشند.
شهر قم از دیر زمان به دلیل قرار گرفتن در مسیر کاروانهای تجاری و سیاحتی، دارای کاروانسراهای متعددی بوده که مشهورترین آن، کاروانسراهای دیر گچین، پاسنگان، حوض سلطان و طرلاب است.
طرلاب، روستایی است از توابع بخش سلفچگان شهرستان قم که در کیلومتر 25 جاده اراک قرار داشته است. این روستا در دهستان راهجرد شرقی قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۲۹ نفر (۱۱خانوار) بودهاست. در صحبتی که امروز با یک از اهالی (آقای میرزا گل) صورت گرفت هماکنون نیز یازده خانوار در این ده ساکن هستند که عمدتا دامداری و کمی هم کشاورزی میکنند. این روستا فاقد آب لولهکشی و گاز است. قنات روستا خشک شده و اهالی از آب چاه که در غالب منازل حفر شده، استفاده میکنند .
کاروانسرای طرلاب، درست در حاشیه جاده قم - اراک قرار دارد. این کاروانسرا دو بخش کاملا قابل تفکیک دارد. بخشی مربوط به دوره سلجوقی با بناهای عمدتا سنگی و ملاط ساروج، با سقفهای ضربی و بخشی دیگر مربوط به دوره صفوی و آجری است. با آنکه این اثر در تاریخ ۹ اردیبهشت ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۸۶۳۴ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است اما هیچ اثری از مرمت یا اقدامی برای جلوگیری از تخریب آن صورت نگرفته و تنها اقدام میراث فرهنگی نصب تابلو در جلوی درِ ورودی و درِ آهنی برای ممانعت از ورود به کاروانسرا است که با گذشت زمان درِ آهنی کنده شده و مجموعه کاروانسرا نیز در حال تخریب و نابودی کامل است.
این مجموعه قبل از تخریب توسط زلزله محل سکونت اهالی روستا بوده است؛ به طوری که هر یک از اطاقهای آن بازسازی و یک خانواده در آن سکونت داشته است. آثار سفیدکاری و در و پنجرههای باقیمانده از زمان سکونت اهالی هنوز پابرجا و قابل مشاهده است. یک حلقه چاه نیز در وسط کاروانسرا حفر شده که آب آن از طریق پمپ خارج و هنوز قابل بهرهبرداری است. یک باب حمام نیز جهاد سازندگی در کنار این مجموعه ساخته که مخروبه آن پابرجاست.
در حال حاضر به دلیل خطر تخریب، هیچ خانوادهای در آن سکونت ندارد اما بخشهای مختلف ان محل نگهداری دام و طویله الاغ شده است.