کاروانسراآجری و پل دلاک
کاروانسرای آجری پل دلاک مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان قم، بخش مرکزی، بیرون روستای ملکآباد، کنار پل دلاک(
در ضلع شمال رودخانه و پل دلاک) واقع شده است. ، ساختمان کاروانسرا دلاک به شکلی چهارگوش و با رنگ سفید و با ایوان های بی نظیر قرار دارد که در ساخت آن از آجر و سنگ استفاده کرده اند.
این اثر در تاریخ ۱۹ اسفند ۱۳۸۰ با شمارهٔ ثبت ۴۸۶۶ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است
در حالیکه حجم خرابیها و خسارات این اثر فراوان و تاسفبار است. بسیاری دیگر از آثار تاریخی و فرهنگی ما وضعیت مشابه دارند. اگر این آثار نابود شوند هرگز جایگزینی نخواهند داشت. باید امروز کاری کرد، پشیمانیِ فردا سودی ندارد.
مقایسه این دو عکس، نابودی میراث فرهنگی را در سایه بیتوجهی مسئولان و مردم بهوضوح نشان میدهد.
راه کاروانرو در دوره صفویه که از قم به تهران میرسید پس از عبور از پُل رودخانه شور به سوی کاروانسرای حوض سلطان میرفت.
در اواخر قرن ۱۹ به دلیل تغییر مسیر رودخانه ساوه، رفت و آمد از این جاده متوقف و جاده امروز تهران به قم که به دور قاجار مربوط میشد جایگیزین آن شد.
پل دلاک در مسیر راه قدیم تهران به قم روی رودخانه قرهسو بنا شده است.
پل دلاک و کاروانسرای آجری دلاک هر دو مربوط به دوره صفوی هستند که در استان قم، بخش مرکزی، بیرون روستای ملکآباد واقع شده اند. این آثار در تاریخ ۱۹ اسفند ۱۳۸۰ با شماره ۴۸۶۹ و ۴۸۶۶ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیدهاند.
✅ پل دلاک
پل دلاک که از آثار دوره صفویه است، در اسفند ماه سال 1380 به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
راه کاروانرو دوره صفویه که از تهران به قم میرود، پس از گذشتن از پل رودخانه شور، به سوی کاروانسرای حوض سلطان رفته، از میان منطقه دریاچه نمک و از بالای کاروانسراهای صدرآباد و دلاک و پس ازعبور از پل مورد بحث، به قم منتهی میشود.
در اواخر قرن 19 به دلیل تغییر مسیر رودخانه ساوه و گسترش اجتناب ناپذیر دریاچه نمک، رفت و آمد در این جاده متوقف شد و جاده امروزی تهران به قم که به دوره قاجارمربوط میشود، جایگزین آن شد.
پل دلاک در مسیر راه قدیمی تهران به قم، نزدیک کاروانسرای دلاک، روی رودخانه قرهسو بنا شده است و امروزه آسیب زیادی دیده است.
بقایای با شکوه کاروانسرای حسن آباد و یک چاپارخانه خشتی و دهانههای قوسی شکل پل دلاک که با انحنایی روی پیچوخم رودخانه زده شده، دریک محدوده قرار دارد.
معماری تودرتو پل
این پل مجموعاً 153 متر طول، حدود 6 متر عرض و 18 دهانه دارد و با توجه به انحناهای پل، ساختمان آن از چند بخش تشکیل شده است. طولانیترین بخش پل که 70 متراست، دارای هفت دهانه است که عرض هر دهانه بالغ بر 5 تا 50/6 متراست.
به غیر از آن قسمت پل که نزدیک کاروانسرا قرار دارد، کلیه پایههای پل دارای موج شکنهای نیمه مدوّری است که در جهت مخالف جریان آب قرار دارند.
در انتهای بخش جنوبی پل، اولین انحراف در مسیر مستقیم پل، یک انحراف محوری سه متری به سوی غرب است. به دنبال آن، به بخش دیگری از پل به طول 44 متر با شش دهانه میرسیم که عرض هر یک پنج متراست.
در انتهای شمالی بخش دوم، دومین انحراف در طول، تنها یک دهانه که عرض آن 50/4 متر است، پدید میآید. پس از آن، بخش چهارم پل به طول 24 متر با چهار دهانه کم عرض، هر یک به عرض 5/2 متر قراردارد.
وجه تسمیه پل دلاک
وجه تسمیه این پل به قول اهالی این بود که در زمانهای دور یک مرد دلاک (سلمانی) قصد عبور از رودخانه را داشت که گرفتار سیل شد و آب، او را برد. بعد از این واقعه، افراد خیّر درصدد برآمدند تا پلی روی این رودخانه بسازند که دیگر کسی گرفتار سیل نشود.