تحولات جمعيتی شهر قم در دوره ناصری با استناد به سرشماری محمدتقی ارباب

سرشماری یکی از مظاهر جنبش ترقی‌خواهی جهت اصلاح نظام مالیاتی در عصر ناصری بود. این پژوهش با استناد به کتابچه "مجموعه ناصری" و مقایسه آن با دیگر منابع، روند افزایش و کاهش جمعیت شهری و روستایی و همچنین ساخت جغرافیای جمعیتی محلات مرکزی و رویکرد شغلی و مذهبی اهالی شهر را بر اساس سرشماری توصیف و تحلیل می‌کند.

در این پژوهش نشان داده می‌شود که پس از هجوم مغولان به قم و تخریب آن و در نتیجه کاهش جمعیت این شهر، در دوره حکومت صفویه و قاجاریه شهر به لحاظ عمرانی مورد توجه قرار گرفت و جمعیت آن افزایش یافت. در دوره حکومت ناصرالدین شاه، به فاصله یک دهه، جمعیت شهری 60 درصد افزایش پیدا کرد، اما قحطی سال 1288 ق. جمعیت شهر را 30 درصد کاهش داد. این پژوهش تحولات جمعیت شهر قم در زمان ناصرالدین شاه و علل فراز و نشیب جمعیتی شهری و روستایی این شهر را تحلیل و تبیین می‌کند.

فایل مقاله: (تحولات جمعيتي شهر قم در دوره ناصری(1264 - 1313ق) با استناد به سرشماری محمدتقی ارباب)