قم تمدن هفت هزار ساله

 قم تمدن هفت هزار ساله از سالیان گذشته تا به الان محلی مناسب و حتی با کیفیت برای سکونت بوده است. استقرار های قدیمی تری از هفت هزار سال برای این منطقه با وجود تپه های باستانی نیز وجود دارد. رومن گیرشمن باستان شناس فرانسوی معتقد است از مناطق نخستینی که محل تجمعات انسانی بوده منطقه قم بوده است. هسته مرکزی و تشکیل دهنده قم را محله «لب چال» بوده که در زمان سکونت زرتشتیان ( قبل از ورود اسلام) بنام مِمجان می شناختند. 

در آثار بدست آمده از زمان پیش از ساسانیان قم دچار ویرانی می‌شود و قباد ساسانی هنگام برگشت جنگ با هپتالیان  دستور دوباره ساخت و عمرانی این شهر را می دهد، بهمین دلیل در تاریخ آن دوران این شهر به نام ویران آبادان کرد کواد (قباد) به معنی شهر ویرانی که قباد آن را آباد کرد، شناخته شد. در ادامه و زمان خسرو پرویز هم قم شهری آباد بوده و زعفران قمی آن شهرت داشته‌است.

 کتاب «خسروگواتان و ریذگ» از کتاب‌های دورهٔ ساسانیان ایران ، زعفران قم، وصف شده‌است. 

از وضعیت قم در دوران مادها، ایلامی‌ها و اشکانیان اطلاعات دقیقی در دست نیست اما گفته‌شده در دوران هخامنشیان شهری آباد بوده که با حملهٔ اسکندر مقدونی دچار ویرانی شده‌است.

بعد از ورود اسلام، در زمان خلیفه دوم عمر بن خطاب، ابوموسی اشعری در سال ۶۲۴ میلادی قم را فتح کرد و. این شهر از دورهٔ امویان و عباسی به تدریج به پایتخت مذهبی شیعیان تبدیل شد. پس از وفات  حضرت فاطمه معصومه(س)  خواهر امام رضا، امام هشتم شیعیان، که به خاکسپاری ایشان در این شهر،  به تدریج گسترش  و توسعه شهری رونق بیشتری یافت.

. در زمان حکومت‌های آل بویه و سلجوقیان قم روبه توسعه و پیشرفت نهاد، آثار معماری و ساخت و سازهای آن بصورت باقیمانده های تاریخی در گوشه و کنار شهر وجود دارد.  با حملهٔ مغولان شهر قم متحمل خسارت شد که با به قدرت رسیدن  صفویان در ایران و رسمیت مذهب شیعه در این شهر هم رنگ و بوی تشیع را گرفت.  در زمان افشاریان و زندیه  بی‌توجهی های زیادی قم را مسیر  از توسعه بازنگهداشت.

پادشاهان قاجاریه توجه بیش‌تری به قم نشان دادند.  فتحعلی‌شاه قاجار شهر قم و مرقد فاطمه معصومه را امر به بازسازی داد.  هنگام  جنگ جهانی اول، دامنهٔ جنگ قم راهم دربرگرفت و نیروهای روسیه و انگلیس به بهانه‌های مختلف آن را اشغال کردند. در پاییز سال ۱۲۹۴ خورشیدی که نیروهای  روس قصد  تصرف تهران را داشتند وارد کرج شدند. و چون  پایتخت مورد تهدید جدی واقع شد. سبب مهاجرت بسیاری از طبقات مختلف مردم به قم گردید. در حکومت پهلوی، قم مرکز مبارزه علیه سیاست‌های آن حکومت  بود. که شروع تغییر حکومت و آغاز اعتراضات از قم و با اشارات و رهبری امام خمینی ( ره ) صورت گرفت. 

وجه تسمیه قم را به چند مورد روایت کرده اند

1.     در کتاب تاریخ قم: در قدیم آبهای رودخانه های تیمَرَّه و انار بار به جای فعلی قم می ریختند و انباشت می شدند. این منطقه همیشه پر از گیاه و علفزار و چراگاه بود وبه علت سبز رنگی اینجا به این منطقه «کبود دشت» می گفتند. در زبان عربی به جمع شدن آب «قم» میگویند. و گفته می شود،  «قمقمه» هم  از همین اقتباس شده است. 

2.      در مقابل رود تیمرّه یا اناربار و برق رود، چشمه ای پر آب قرار داشت که به اون «کًب» می‌گفتند. به رودخانه‌ای که از این چشمه جاری می شده، «کب رود» می‌گفتند، پس «‌کب رود» به صورت عربی درآمد و «قمرود» شد و به آن محل و شهر هم  «قم»  گفتند.

۳.    در کتاب معجم البلدان یاقوت حموی، جغرافی‌دان و تاریخ‌نویس عرب‌زبان قرن هفتم هجری هم  «قم بالضم و التشدید المیم وهی کلمة فارسیة: قم کلمه فارسی و میم آن دارای تشدید است»نوشته است.

1.     از دیدگاه دینی هم در حدیث شریف «معراج» روایت شده که وقتی پیامبر جای بسیار زیبا از زمین را در آسمان چهارم دید و نام آن را پرسید، جبرئیل عرض کرد: ای حبیب من، این تصویری از شهر قم است.